Flamenco w Barcelonie

Andaluzyjskie z urodzenia

Flamenco ukształtowało się w południowej Hiszpanii. UNESCO opisuje je jako sztukę łączącą śpiew, taniec i grę na gitarze, której głównym regionem jest Andaluzja, a korzenie sięgają także Murcji i Estremadury. Wikipedia datuje jego pojawienie się na późne lata 1700., w miastach i miasteczkach Dolnej Andaluzji, gdzie Jerez de la Frontera pozostawiło pierwszy pisemny ślad. Wikipedia dodaje, że jego formy łączą śpiew, gitarę, taniec, compás, klaskanie i taniec stepowany, a skatalogowano ponad pięćdziesiąt palos. Wpis UNESCO z 2010 roku umieszcza flamenco wśród niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości.

Rodziny, które to osiągnęły

UNESCO przyznaje społeczności Gitano kluczową rolę w rozwoju flamenco i podkreśla, że jest ono przekazywane z pokolenia na pokolenie w rodzinach, kręgach towarzyskich i klubach flamenco. Wikipedia opisuje je jako formę sztuki rozwiniętą w subkulturze gitano Andaluzji i podaje, że Andaluzja była kolebką pierwszych śpiewaków oraz trzech lub czterech tuzinów rodzin gitano, które ją stworzyły i pielęgnowały. Wikipedia dodaje, że słowo flamenco po raz pierwszy pojawiło się w odniesieniu do tej muzyki w artykule prasowym z 1847 roku, w którym nazwano je gatunkiem gitano. Ma to znaczenie w Barcelonie, ponieważ historia flamenco w tym mieście jest również historią rodzinną, opowiedzianą przez rodziny romskie, które osiadły tu na stałe.

Jak trafiło do katalońskiego miasta

Flamenco podróżowało z ludźmi. Artykuł Wikipedii o rumby katalońskiej mówi, że społeczności romskie Barcelony były od dawna zadomowione i dwujęzyczne w języku katalońskim, a wpływ na nie miała intensywna imigracja andaluzyjska do miasta w połowie XX wieku. Artykuł o flamenco umieszcza również rondeñę gitarzysty Juliána Arcasa w Barcelonie w 1860 roku jako jeden z pierwszych utworów uznawanych za gitarę flamenco. Wikipedia dodaje, że pokazy flamenco rozprzestrzeniły się po Hiszpanii i głównych miastach świata w latach 1920–1955, co stanowi tło kariery Carmen Amayi. Ta forma sztuki była tu gościem na długo przed erą turystyki, a miasto gości ją od tamtej pory.

Somorrostro i nadmorska promenada

Somorrostro to dziś plaża w Barcelonecie. Wikipedia podaje, że w XIX wieku i przez część XX wieku brzeg pokrywały baraki, a w ponad dwóch tysiącach z nich mieszkało około piętnastu tysięcy osób, tworzących społeczność znaną jako Romani. Wysiedlenia rozpoczęły się w 1966 roku, a większość baraków zniknęła między latami 60. a 80. XX wieku. Ten sam artykuł wymienia dwie tancerki flamenco urodzone w tej dzielnicy: Carmen Amayę i La Singlę. Plaża odzyskała swoją pierwotną nazwę dopiero w 2010 roku. Historia flamenco w Barcelonie zaczyna się właśnie na tym wybrzeżu, wśród ludzi, którzy mieli bardzo niewiele.

Carmen Amaya

Nazywana La Capitana, Carmen Amaya tańczyła i śpiewała; była romską artystką urodzoną w Somorrostro. Wikipedia podaje, że często nazywano ją najlepszą tancerką flamenco wszech czasów i że była pierwszą kobietą, która opanowała technikę stóp zarezerwowaną wcześniej dla najlepszych tancerzy. Czasami tańczyła w spodniach o wysokim stanie, a data jej urodzenia jest sporna, ponieważ nie zachował się żaden dokument potwierdzający narodziny. Jako dziecko wychodziła nocą ze swoim ojcem-gitarzystą, a debiut sceniczny zaliczyła w Teatrze Hiszpańskim w Barcelonie, zanim wystąpiła w Paryżu. Krytyk Sebastià Gasch po raz pierwszy napisał o niej w 1931 roku.

Rumba katalońska

Katalońska rumba narodziła się w romskiej społeczności Barcelony w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych. Wikipedia podaje, że jej rytmy wywodzą się z andaluzyjskiej rumby flamenco, z wpływami muzyki kubańskiej i rock and rolla, a jej początki sięgają dzielnic Gràcia, Raval i Hostafrancs. Wykorzystuje wokal i klaskanie dłońmi wraz z gitarą i perkusją, a wśród jej wczesnych artystów Wikipedia wymienia El Pescaíllę i Pereta. Tanie kasety sprzedawane na stacjach benzynowych pomogły ją rozpowszechnić, Gato Pérez ożywił ją w latach siedemdziesiątych, a Gipsy Kings i Los Manolos ponieśli jej ducha do szerszej publiczności później. Trzynaście piosenek rumbowych stanowiło finałowy akt ceremonii zamknięcia Igrzysk Olimpijskich w 1992 roku. To nie flamenco, ale jego bliski krewny i całkowicie barcelońska muzyka.

Dwie katalońskie nitki we flamenco

Artykuł Wikipedii o palos mówi, że farruca i garrotín były pieśniami ludowymi, które prawdopodobnie powstały w Asturii i Katalonii, zanim dotarły do Andaluzji, gdzie nabrały flamenkowego charakteru. Osobny artykuł o farruce łączy tę formę z Galicją i stwierdza, że dokładne pochodzenie nie zostało ustalone. Wikipedia zalicza obie do rodziny czterotaktowych tangos. Kataloński związek traktuj jako prawdopodobną nić, a nie jako ustalony fakt. Jeśli farruca pojawi się podczas Twojego wieczoru, to taniec i utwór gitarowy o surowym, dramatycznym charakterze, a Carmen Amaya stworzyła jej słynną wersję.

Czytaj dalej: Sześć palos, których warto słuchać

Od kawiarni przez tablao do teatru

Wikipedia mówi, że cafés cantantes pomogły flamenco zyskać popularność i wykształciły zawodowego wykonawcę, a tablaos — miejsca zbudowane wokół flamenkowej sceny — rozprzestrzeniły się w latach 60. XX wieku i je zastąpiły. Spektakle wystawiano także na arenach byków i w teatrach w latach 1920–1955, reklamując je jako operę flamenkową. Tablaos spotyka się głównie w Andaluzji, często nad wybrzeżem lub w większych miastach. Niewielki teatr, taki jak ten przy Carrer dels Abaixadors, należy do tej długiej tradycji dawania sztuce sceny.

Nowe pokolenie w Barcelonie

Flamenco wciąż jest w tym mieście nauczane i na nowo wynajdywane. Wikipedia zalicza Superior Music School of Catalonia do szkół, które uczą flamenco zawodowo, a wokalistka Rosalía studiowała w Catalonia College of Music, zanim na swoim albumie El mal querer z 2018 roku na nowo wyobraziła flamenco z popem i hip-hopem. Wikipedia podaje, że ma również tytuł magistra interpretacji flamenco. Ten sam artykuł zauważa, że niektórzy Romowie oskarżyli ją o zawłaszczenie kulturowe — przypomnienie, że pytanie, do kogo należy flamenco, jest żywe, a nie zamknięte.

Co zabrać ze sobą do sali

Wchodź, wiedząc trzy rzeczy, i pozwól im zmniejszyć presję pierwszego flamenkowego wieczoru. Po pierwsze, spektakl to andaluzyjska sztuka wystawiana w katalońskim mieście i oba te fakty są prawdziwe. Po drugie, pieśni są po hiszpańsku, a program zmienia się wraz z obsadą, więc możesz wsłuchiwać się w formy, zamiast czekać na konkretny utwór. Po trzecie, publiczność jest częścią dźwięku: palmas i okrzyki zachęty są tradycyjne, a przewodnik po palmas, jaleo i olé na tej stronie wyjaśnia, jak dołączyć, nie psując niczego. Znajomość historii danego palo sprawia, że każdy utwór staje się bogatszy — i taki jest cel tej strony.

Czytaj dalej: Palmas, jaleo i olé

Dla kogo to nie jest

Te strony dają tło, a spektakl nie jest wykładem. Jeśli chcesz mówionej historii albo zwiedzania muzeum z muzyką, format teatru tego nie zapewni, a poniższe źródła są lepsze. Historia Somorrostro to także opowieść o biedzie i trudzie, przytoczona tu tak, jak zapisują ją źródła. Jeśli chcesz tylko praktycznych szczegółów dotyczących biletów i wejścia, przejdź od razu do przewodnika po biletach lub przewodnika po przybyciu. Jeśli chciałbyś nauczyć się tańczyć, strona tego miejsca wymienia zajęcia flamenco osobno.