Hoe je een goed publiek bent
Palmas, jaleo en olé
Wat het klappen, de kreten en de gitaar doen in een flamencoshow, en hoe een publiek dat voor het eerst komt goed kan luisteren zonder het geluid te bederven.
Reserveer je uur ↗Kort antwoord
In flamenco hoort het publiek vier stemmen: de zanger of cantaor, de gitarist of tocaor, de danser of bailaor, en de palmas, het handgeklap dat het ritme vasthoudt. Jaleo is het ritmische klappen en de aanmoedigingskreten, waaronder olé, waarmee luisteraars de artiesten aansporen. Luister als gast aandachtig, applaudisseer wanneer een stuk eindigt, en laat de artiesten de aanwijzingen leiden.
Palmas houden de compás vast
Compás is de ritmische cyclus die een palo volgt, en Wikipedia noemt hem fundamenteel voor flamenco. Zonder gitarist kan de cyclus nog steeds worden vastgehouden door te klappen, wat flamenco palmas noemt, of door met de knokkels op een tafel te tikken. In een volledige show liggen de palmas onder de gitaar en de zanger, en ze kunnen zacht of scherp zijn.
Jaleo
Wikipedia beschrijft jaleo als klappen in ritme plus gesproken of geroepen tussenwerpsels die de artiesten aansporen. Tot de gebruikelijke kreten behoren olé en así se baila. Het klappen kan met holle handen voor een hol geluid, sordas genoemd, of met stijve vingers tegen de palm voor een scherper geluid, altas genoemd. Vingerknippen en voetstampen horen er ook bij.
Een vaardigheid op zich
Jaleo lijkt spontaan, maar volgens Wikipedia wordt het beschouwd als een wetenschap op zich die training vereist. Het citeert een gezegde dat drie goede jaleadores als tien kunnen klinken, de een draagt het ritme, de ander het tegenritme en de derde weeft door de andere twee heen. Daarom moet het publiek het klappen aan de artiesten overlaten en alleen toevoegen wat de zaal uitnodigt, nooit een concurrerende beat.
De drie artiesten
Een cantaor is een flamencozanger, een tocaor een gitarist en een bailaor een danser. Een flamencogitaar is lichter en smaller gebouwd dan een klassieke, met een lagere actie, zodat zijn geluid de zanger niet overschaduwt, legt Wikipedia uit. Gitaristen gebruiken rasgueado, dat is aanslaan, en golpe, dat is tikken op de klankbodem. De blog van de locatie benadrukt de verstandhouding tussen zanger, danser en gitarist, dus let op hoe ze naar elkaar kijken.
Voetenwerk en de danser
Wikipedia vat flamencodans samen aan de hand van de emotionele intensiteit, de rechte houding, de gevormde armen en de gestampte ritmes. Voetenwerk is geen versiering. Het is een percussielijn binnen de muziek, beantwoord door de gitaar en het klappen. Sommige dansers werken met castagnetten, stokken, sjaals of waaiers. Wikipedia voegt toe dat de moderne flamencodans zeer technisch is en jaren studie vergt, en dat veel dansers pas in de dertig hun top bereiken en tot in de vijftig blijven optreden.
Duende
Schrijvers over flamenco grijpen vaak naar het woord duende. Wikipedia citeert het Spaanse woordenboek, dat het een ondefinieerbare charme noemt, en de lezing van Federico García Lorca over dit onderwerp, die Goethes uitdrukking leent voor een onverklaarbare kracht die iedereen voelt. Wikipedia voegt toe dat het verder gaat dan techniek en inspiratie.
Luisteren naar de gitaar
Een typisch recital, zegt Wikipedia, rijgt stukken in verschillende palos aaneen, elk opgebouwd uit verzen met gitaarintermezzo's die falsetas worden genoemd. Aan het begin van een stuk zet de gitarist ook de toonaard, de compás en het tempo neer. Luister naar de openingsmaten, die de artiesten en de zaal vertellen wat er komt, en naar de falsetas tussen de verzen, waar de gitaar alleen spreekt. Technieken zoals picado, tremolo en alzapúa geven de gitaar haar bereik.
Hoe je een goed publiek bent
Kom vroeg, nestel je voor de voorstelling begint en berg je telefoon op. Luister naar de openingsmaten zonder te praten. Applaus wanneer een stuk eindigt, en als de zaal meegaat met een olé, volg dan. Houd je eigen geklap buiten de maat. Vraag het personeel die avond naar foto's, want de huisregels zijn aan hen. Luister vooral: een goede flamencoavond is vooral luisteren.
Veelgestelde vragen
Is meeklappen welkom?
Alleen als de zaal het uitnodigt. Palmas zijn een vakkundig onderdeel van de voorstelling, dus laat het ritme aan de artiesten over en applaudisseer aan het einde van de stukken.
Wat betekent olé?
Het is een aanmoedigingskreet. Wikipedia zegt dat sommige schrijvers het herleiden tot een Hebreeuws werkwoord dat 'omhoog werpen' betekent, hoewel de oorsprong betwist is.
Bronnen