Flamenco in Barcelona

Andalusisch van geboorte

Flamenco werd gevormd in Zuid-Spanje. UNESCO beschrijft het als een kunst die zang, dans en gitaarspel versmelt, met Andalusië als kernregio en wortels ook in Murcia en Extremadura. Wikipedia dateert het ontstaan in de late jaren 1700, in de steden en dorpen van Baja Andalusië, waar Jerez de la Frontera het eerste schriftelijke spoor achterliet. Wikipedia voegt toe dat de vormen zang, gitaar, dans, compás, handgeklap en voetenwerk combineren, en dat er meer dan vijftig palos zijn gecatalogiseerd. De vermelding door UNESCO in 2010 plaatst flamenco onder het immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid.

De families die het maakten

UNESCO schrijft de Gitano-gemeenschap een essentiële rol toe in de groei van flamenco, en merkt op dat het wordt doorgegeven in families, in sociale kringen en in flamencoclubs. Wikipedia beschrijft het als een kunstvorm die zich ontwikkelde binnen de gitano-subcultuur van Andalusië, en stelt dat Andalusië de bakermat was van de vroege zangers en van de drie of vier dozijn gitano-families die het creëerden en cultiveerden. Wikipedia voegt toe dat het woord flamenco voor het eerst opduikt voor de muziek in een krantenartikel uit 1847, dat het een gitano-genre noemde. Dat is van belang in Barcelona, want het flamencoverhaal van de stad is ook een familieverhaal, verteld via Romani-families die zich vestigden en bleven.

Hoe het een Catalaanse stad bereikte

Flamenco reisde met mensen mee. Het Wikipedia-artikel over de Catalaanse rumba zegt dat de Romani-gemeenschappen van Barcelona al lang gevestigd en tweetalig in het Catalaans waren, en beïnvloed werden door de zware Andalusische immigratie naar de stad in het midden van de 20e eeuw. Het flamenco-artikel plaatst ook de rondeña van gitarist Julián Arcas in Barcelona in 1860, als een van de eerste stukken die als flamencogitaar worden beschouwd. Wikipedia voegt toe dat flamencoshows zich tussen 1920 en 1955 verspreidden over Spanje en de belangrijkste steden van de wereld, het decor van Carmen Amaya's carrière. De kunstvorm was hier al lang voor het toeristentijdperk te gast, en de stad heeft hem sindsdien gehuisvest.

Somorrostro en de zeekant

Somorrostro is vandaag een strand in Barceloneta. Wikipedia zegt dat in de 19e eeuw en een deel van de 20e eeuw hutten de kust bedekten en dat ongeveer vijftienduizend mensen in meer dan tweeduizend ervan woonden, in een gemeenschap die bekendstond als Romani. De ontruiming begon in 1966, en de meeste hutten verdwenen tussen de jaren 1960 en 1980. Hetzelfde artikel noemt twee flamencodanseressen die in de buurt werden geboren: Carmen Amaya en La Singla. Het strand kreeg zijn oorspronkelijke naam pas terug in 2010. Een geschiedenis van flamenco in Barcelona begint op die kustlijn, onder mensen die heel weinig hadden.

Carmen Amaya

Met de bijnaam La Capitana danste en zong Carmen Amaya; ze was een Romani-artieste geboren in Somorrostro. Wikipedia zegt dat ze vaak de beste flamencodanseres aller tijden werd genoemd, en dat ze de eerste vrouw was die voetenwerk beheerste dat voorheen was voorbehouden aan de beste mannelijke dansers. Soms danste ze in broeken met hoge taille, en Haar geboortedatum is betwist, omdat er geen geboortedocument beschikbaar is. Als kind ging ze 's nachts uit met haar gitarist-vader, en ze maakte haar podiumdebuut in het Spaanse Theater van Barcelona voordat ze in Parijs optrad. De criticus Sebastià Gasch schreef voor het eerst over haar in 1931.

De Catalaanse rumba

De Catalaanse rumba ontwikkelde zich in de Romani-gemeenschap van Barcelona in de jaren vijftig en zestig. Wikipedia zegt dat de ritmes afkomstig zijn van de Andalusische flamencorumba, met invloeden uit de Cubaanse muziek en rock and roll, en dat het begon in de buurten Gràcia, Raval en Hostafrancs. Het gebruikt zang en handgeklap met gitaar en percussie, en onder de vroege artiesten noemt Wikipedia El Pescaílla en Peret. Goedkope cassettes die bij benzinestations werden verkocht hielpen het te verspreiden, Gato Pérez blies het nieuw leven in in de jaren zeventig, en de Gipsy Kings en Los Manolos droegen de geest later naar een breder publiek. Dertien rumbanummers vormden het slotoptreden van de slotceremonie van de Olympische Spelen van 1992. Het is geen flamenco, maar het is een nauwe verwant en volledig Barcelonaas.

Twee Catalaanse draden in flamenco

Wikipedia's artikel over palos stelt dat de farruca en de garrotín volksliederen waren die waarschijnlijk uit Asturië en Catalonië afkomstig zijn voordat ze Andalusië bereikten, waar ze een flamenco-karakter kregen. Het aparte artikel over de farruca linkt de vorm aan Galicië en stelt dat de exacte oorsprong niet is vastgesteld. Wikipedia groepeert beide bij de vierkwarts tangos-familie. Beschouw de Catalaanse link als een waarschijnlijke draad en niet als een vaststaand feit. Als er op uw avond een farruca verschijnt, is het een dans- en gitaarstuk met een sober, dramatisch karakter, en Carmen Amaya maakte er een beroemde versie van.

Lees verder: Zes palos om naar te luisteren

Van café tot tablao tot theater

Wikipedia zegt dat de cafés cantantes flamenco hielpen populair te worden en de professionele artiest voortbrachten, en dat tablaos, locaties gebouwd rond een flamencopodium, zich in de jaren zestig verspreidden en hen vervingen. Tussen 1920 en 1955 werden shows ook opgevoerd in stierenarena's en theaters, aangekondigd als flamenco-opera. Tablaos vind je vooral in Andalusië, vaak aan de kust of in grotere steden. Een klein theater zoals dat aan de Carrer dels Abaixadors hoort bij die lange gewoonte om de kunst een podium te geven.

Een nieuwe generatie in Barcelona

Flamenco wordt in de stad nog steeds onderwezen en opnieuw uitgevonden. Wikipedia rekent de Superior Music School of Catalonia tot de scholen die flamenco professioneel onderwijzen, en zangeres Rosalía studeerde aan het Catalonia College of Music voordat ze flamenco heruitvond met pop en hiphop op haar album El mal querer uit 2018. Wikipedia zegt dat ze ook een masterdiploma in flamenco-interpretatie bezit. Hetzelfde artikel merkt op dat sommige Roma haar van culturele toe-eigening hebben beschuldigd, een herinnering dat de vraag wie flamenco bezit een levende kwestie is en geen afgesloten hoofdstuk.

Wat u de zaal in neemt

Ga naar binnen met drie dingen in gedachten, en laat ze de druk van een eerste flamenco-avond verlagen. Ten eerste: de show is Andalusische kunst uitgevoerd in een Catalaanse stad, en beide feiten zijn waar. Ten tweede: de liederen zijn in het Spaans en het programma verandert met de cast, dus u kunt luisteren naar de vormen in plaats van te wachten op een bepaald stuk. Ten derde: het publiek maakt deel uit van het geluid: palmas en aanmoedigingskreten zijn traditioneel, en de gids over palmas, jaleo en olé op deze site legt uit hoe u kunt meedoen zonder iets te verpesten. De geschiedenis van een palo kennen maakt elk stuk rijker, en dat is het doel van deze site.

Lees verder: Palmas, jaleo en olé

Voor wie dit niet is

Deze pagina's geven achtergrond, en de show is geen lezing. Als u een gesproken geschiedenis of een museumtour met de muziek wilt, biedt het format van het theater dat niet, en de onderstaande bronnen zijn beter. Het verhaal van Somorrostro is ook een verhaal van armoede en ontbering, hier verteld zoals de bronnen het vastleggen. Als u alleen de praktische details van tickets en deuren wilt, ga dan direct naar de ticketgids of de aankomstgids. Als u wilt leren dansen, vermeldt de site van de locatie flamencolessen apart.