Φλαμένκο στη Βαρκελώνη

Ανδαλουσιανός εκ γενετής

Το φλαμένκο διαμορφώθηκε στη νότια Ισπανία. Η UNESCO το περιγράφει ως μια τέχνη που συνδυάζει τραγούδι, χορό και παίξιμο κιθάρας, με την Ανδαλουσία ως βασική περιοχή και ρίζες επίσης στη Μούρθια και την Εστρεμαδούρα. Η Wikipedia χρονολογεί την εμφάνισή του στα τέλη του 1700, στις πόλεις της Κάτω Ανδαλουσίας, όπου το Jerez de la Frontera άφησε το πρώτο γραπτό ίχνος. Η Wikipedia προσθέτει ότι οι μορφές του συνδυάζουν τραγούδι, κιθάρα, χορό, compás, παλαμάκια και χτύπημα των ποδιών, και ότι καταγράφονται περισσότερα από πενήντα palos. Η καταχώριση της UNESCO το 2010 εντάσσει το φλαμένκο στην άυλη πολιτιστική κληρονομιά της ανθρωπότητας.

Οι οικογένειες που τα κατάφεραν

Η UNESCO αναγνωρίζει στην κοινότητα των Gitano έναν ουσιαστικό ρόλο στην ανάπτυξη του flamenco και σημειώνει ότι αυτό μεταδίδεται μέσα στις οικογένειες, στους κοινωνικούς κύκλους και στις λέσχες flamenco. Η Wikipedia το περιγράφει ως μια μορφή τέχνης που αναπτύχθηκε μέσα στην υποκουλτούρα των gitano της Ανδαλουσίας και αναφέρει ότι η Ανδαλουσία ήταν το λίκνο των πρώτων τραγουδιστών και των τριών ή τεσσάρων δεκάδων οικογενειών gitano που το δημιούργησαν και το καλλιέργησαν. Η Wikipedia προσθέτει ότι η λέξη flamenco εμφανίζεται για πρώτη φορά για τη μουσική σε ένα άρθρο εφημερίδας του 1847, το οποίο την χαρακτήριζε είδος gitano. Αυτό έχει σημασία στη Βαρκελώνη, γιατί η ιστορία του flamenco της πόλης είναι επίσης μια οικογενειακή ιστορία, που αφηγείται μέσα από τις οικογένειες των Ρομά που εγκαταστάθηκαν και έμειναν.

Πώς έφτασε σε μια καταλανική πόλη

Το φλαμένκο ταξίδεψε μαζί με τους ανθρώπους. Το άρθρο της Wikipedia για την καταλανική ρούμπα αναφέρει ότι οι κοινότητες των Ρομά της Βαρκελώνης ήταν από καιρό εγκατεστημένες και δίγλωσσες στα καταλανικά, και επηρεάστηκαν από τη μαζική ανδαλουσιανή μετανάστευση στην πόλη στα μέσα του 20ού αιώνα. Το άρθρο για το φλαμένκο τοποθετεί επίσης τη rondeña του κιθαρίστα Julián Arcas στη Βαρκελώνη το 1860, ως ένα από τα πρώτα κομμάτια που θεωρούνται φλαμένκο κιθάρας. Η Wikipedia προσθέτει ότι οι παραστάσεις φλαμένκο εξαπλώθηκαν σε όλη την Ισπανία και τις μεγάλες πόλεις του κόσμου μεταξύ 1920 και 1955, περίοδος που αποτελεί το πλαίσιο της καριέρας της Carmen Amaya. Η τέχνη αυτή ήταν επισκέπτης εδώ πολύ πριν από την εποχή του τουρισμού, και η πόλη τη φιλοξενεί έκτοτε.

Το Σομορόστρο και η παραλιακή

Το Somorrostro είναι σήμερα μια παραλία στη Barceloneta. Η Wikipedia αναφέρει ότι κατά τον 19ο αιώνα και μέρος του 20ού, παράγκες κάλυπταν την ακτή και περίπου δεκαπέντε χιλιάδες άνθρωποι ζούσαν σε περισσότερες από δύο χιλιάδες από αυτές, σε μια κοινότητα γνωστή ως Romani. Η κατεδάφιση ξεκίνησε το 1966, και οι περισσότερες παράγκες είχαν εξαφανιστεί μεταξύ της δεκαετίας του 1960 και του 1980. Το ίδιο άρθρο αναφέρει δύο χορεύτριες φλαμένκο που γεννήθηκαν στη γειτονιά: την Carmen Amaya και τη La Singla. Η παραλία πήρε πίσω το αρχικό της όνομα μόλις το 2010. Μια ιστορία του φλαμένκο στη Βαρκελώνη ξεκινά σε εκείνη την ακτογραμμή, ανάμεσα σε ανθρώπους που είχαν ελάχιστα.

Κάρμεν Αμάγια

Με το παρατσούκλι La Capitana, η Κάρμεν Αμάγια χόρευε και τραγουδούσε· ήταν καλλιτέχνιδα Ρομά γεννημένη στο Σομορρόστρο. Σύμφωνα με τη Wikipedia, αποκαλούνταν συχνά η καλύτερη χορεύτρια φλαμένκο όλων των εποχών και ήταν η πρώτη γυναίκα που κατέκτησε το ποδόγυρο που μέχρι τότε προοριζόταν για τους καλύτερους άνδρες χορευτές. Κάποιες φορές χόρευε φορώντας παντελόνια ψηλής μέσης, και η ημερομηνία γέννησής της αμφισβητείται, καθώς δεν υπάρχει διαθέσιμο πιστοποιητικό γέννησης. Ως παιδί έβγαινε τη νύχτα με τον πατέρα της, κιθαρίστα, και έκανε το ντεμπούτο της στη σκηνή στο Ισπανικό Θέατρο της Βαρκελώνης πριν εμφανιστεί στο Παρίσι. Ο κριτικός Sebastià Gasch έγραψε για πρώτη φορά γι' αυτήν το 1931.

Η καταλανική ρούμπα

Η καταλανική ρούμπα αναπτύχθηκε στη ρωμανί κοινότητα της Βαρκελώνης τη δεκαετία του ’50 και του ’60. Σύμφωνα με τη Wikipedia, οι ρυθμοί της προέρχονται από τη ρούμπα φλαμένκο της Ανδαλουσίας, με επιρροές από την κουβανέζικη μουσική και το ροκ εντ ρολ, και ξεκίνησε στις γειτονιές Gràcia, Raval και Hostafrancs. Χρησιμοποιεί φωνητικά και παλαμάκια μαζί με κιθάρα και κρουστά, και μεταξύ των πρώτων καλλιτεχνών της η Wikipedia αναφέρει τον El Pescaílla και τον Peret. Φθηνές κασέτες που πωλούνταν σε βενζινάδικα βοήθησαν στη διάδοσή της, ο Gato Pérez της έδωσε νέα πνοή τη δεκαετία του ’70, και οι Gipsy Kings και οι Los Manolos μετέφεραν το πνεύμα της σε ευρύτερο κοινό αργότερα. Δεκατρία τραγούδια ρούμπας αποτέλεσαν την τελευταία πράξη της τελετής λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων του 1992. Δεν είναι φλαμένκο, αλλά είναι στενός ξάδελφός του και απολύτως βαρκελωνέζικη.

Δύο καταλανικές κλωστές μέσα στο φλαμένκο

Το άρθρο της Wikipedia για τα palos αναφέρει ότι η farruca και το garrotín ήταν λαϊκά τραγούδια που πιθανότατα προήλθαν από την Αστούρια και την Καταλονία προτού φτάσουν στην Ανδαλουσία, όπου απέκτησαν φλαμένκο χαρακτήρα. Το ξεχωριστό άρθρο της για τη farruca συνδέει τη φόρμα με τη Γαλικία και αναφέρει ότι η ακριβής προέλευση δεν έχει εξακριβωθεί. Η Wikipedia ομαδοποιεί και τις δύο με την οικογένεια των tangos τεσσάρων χρόνων. Θεωρήστε την καταλανική σύνδεση ως πιθανή κλωστή και όχι ως παγιωμένο γεγονός. Αν μια farruca εμφανιστεί στη βραδιά σας, είναι ένα χορευτικό και κιθαριστικό κομμάτι με σοβαρό, δραματικό χαρακτήρα, και η Carmen Amaya έκανε μια διάσημη εκδοχή της.

Διαβάστε στη συνέχεια: Έξι palos για να ακούσετε

Από το café στο tablao στο θέατρο

Η Wikipedia αναφέρει ότι τα cafés cantantes βοήθησαν το φλαμένκο να γίνει δημοφιλές και γέννησαν τον επαγγελματία ερμηνευτή, και ότι τα tablaos, χώροι χτισμένοι γύρω από μια σκηνή φλαμένκο, εξαπλώθηκαν στη δεκαετία του 1960 και τα αντικατέστησαν. Παραστάσεις ανεβάζονταν επίσης σε ταυρομαχικές αρένες και θέατρα μεταξύ 1920 και 1955, με τον τίτλο όπερα φλαμένκο. Τα tablaos βρίσκονται κυρίως στην Ανδαλουσία, συχνά κατά μήκος της ακτής ή σε μεγαλύτερες πόλεις. Ένα μικρό θέατρο όπως αυτό στην Carrer dels Abaixadors ανήκει σε αυτή τη μακρά συνήθεια να δίνεται στην τέχνη μια σκηνή.

Μια νέα γενιά στη Βαρκελώνη

Το φλαμένκο εξακολουθεί να διδάσκεται και να επανεφευρίσκεται στην πόλη. Η Wikipedia συγκαταλέγει την Superior Music School of Catalonia ανάμεσα στα σχολεία που διδάσκουν φλαμένκο επαγγελματικά, και η τραγουδίστρια Rosalía σπούδασε στο Catalonia College of Music προτού επανεπινοήσει το φλαμένκο με ποπ και χιπ-χοπ στο άλμπουμ της του 2018 El mal querer. Η Wikipedia αναφέρει ότι κατέχει επίσης μεταπτυχιακό τίτλο στην ερμηνεία φλαμένκο. Το ίδιο άρθρο σημειώνει ότι κάποιοι Ρομά την έχουν κατηγορήσει για πολιτισμική οικειοποίηση, μια υπενθύμιση ότι το ποιος κατέχει το φλαμένκο είναι ένα ζωντανό ερώτημα και όχι ένα κλειστό.

Τι να πάρετε μαζί σας στην αίθουσα

Μπείτε γνωρίζοντας τρία πράγματα, και αφήστε τα να μειώσουν την πίεση μιας πρώτης βραδιάς φλαμένκο. Πρώτον, η παράσταση είναι ανδαλουσιανή τέχνη που εκτελείται σε μια καταλανική πόλη, και τα δύο γεγονότα είναι αληθινά. Δεύτερον, τα τραγούδια είναι στα ισπανικά και το πρόγραμμα αλλάζει με το καστ, ώστε να μπορείτε να ακούτε για φόρμες αντί να περιμένετε ένα συγκεκριμένο κομμάτι. Τρίτον, το κοινό είναι μέρος του ήχου: τα palmas και οι κραυγές ενθάρρυνσης είναι παραδοσιακά, και ο οδηγός για palmas, jaleo και olé σε αυτόν τον ιστότοπο εξηγεί πώς να συμμετάσχετε χωρίς να χαλάσετε τίποτα. Το να γνωρίζετε την ιστορία ενός palo κάνει κάθε κομμάτι πλουσιότερο, που είναι ο σκοπός αυτού του ιστότοπου.

Διαβάστε στη συνέχεια: Πάλμας, χαλέο και ολέ

Για ποιους δεν είναι

Αυτές οι σελίδες δίνουν το πλαίσιο, και η παράσταση δεν είναι διάλεξη. Αν θέλετε μια προφορική ιστορία ή μια μουσειακή ξενάγηση με τη μουσική, η μορφή του θεάτρου δεν θα την προσφέρει, και οι παρακάτω πηγές είναι καλύτερες. Η ιστορία του Somorrostro είναι επίσης μια ιστορία φτώχειας και κακουχίας, όπως την καταγράφουν οι πηγές. Αν θέλετε μόνο τις πρακτικές λεπτομέρειες των εισιτηρίων και των θυρών, πηγαίνετε κατευθείαν στον οδηγό εισιτηρίων ή στον οδηγό άφιξης. Αν θα θέλατε να μάθετε να χορεύετε, ο ιστότοπος του χώρου παραθέτει ξεχωριστά μαθήματα φλαμένκο.